Grip op de cloud

De overheid wil cloud slim gebruiken, zonder de regie te verliezen. Dit plan helpt om data beter te beschermen, risico’s te verkleinen en digitale diensten betrouwbaarder en onafhankelijker te maken.

Kort uitgelegd

Waarom dit plan nodig is

Cloud biedt snelheid, schaal en innovatie. Maar de overheid leunt nu sterk op een kleine groep grote buitenlandse aanbieders. Daardoor neemt het risico toe dat anderen invloed krijgen op onze data, technologie en dienstverlening.

Wat gaat er nu mis?

  • Een groot deel van de cloudmarkt is in handen van vooral Amerikaanse hyperscalers.
  • Buitenlandse wetten, zoals de CLOUD Act, kunnen botsen met Europese privacyregels.
  • Het is niet altijd duidelijk waar data staat, wie erbij kan en hoe AI-modellen werken.
  • Overstappen naar een andere leverancier is vaak duur en technisch lastig.
  • Geopolitieke spanningen of sancties kunnen digitale diensten raken.
  • Kennis, inkoop en governance zijn niet altijd goed op elkaar afgestemd.

Wat is de aanpak?

  • Gebruik een vast toetsingsinstrument om clouddiensten objectief te beoordelen.
  • Toets leveranciers op vijf punten: juridisch, data & AI, operationeel, technologie en mens.
  • Kies vaker voor open standaarden, portabiliteit en minder lock-in.
  • Weeg afhankelijkheid en overstapkosten actief mee bij inkoop en aanbesteding.
  • Versterk kennis binnen de overheid en deel die rijksbreed.
  • Werk gericht aan Europese en open-source alternatieven.
De kern van het plan

Vijf pijlers voor meer digitale autonomie

Het toetsingsinstrument kijkt naar vijf samenhangende thema’s. Samen geven ze antwoord op de vraag: houden we zelf de regie over onze digitale diensten?

Kies voor juridische grip

Voorkom dat data en diensten onder conflicterende buitenlandse wetgeving vallen.

  • Controleer onder welke jurisdictie de leverancier valt.
  • Beperk risico’s van extraterritoriale wetten zoals de CLOUD Act.
  • Toets of rechtsbescherming binnen Europa geborgd blijft.

Bescherm data en AI

Zorg dat gegevens veilig blijven en dat AI-systemen uitlegbaar en controleerbaar zijn.

  • Maak duidelijk waar data wordt opgeslagen en verwerkt.
  • Leg vast wie toegang heeft tot data en encryptiesleutels.
  • Vraag transparantie over AI-modellen en trainingsdata.

Houd diensten beschikbaar

Digitale overheidsdiensten moeten blijven werken, ook bij politieke of commerciële druk.

  • Beoordeel leveringszekerheid en afhankelijkheden.
  • Neem exit-opties en overstapmogelijkheden mee in contracten.
  • Let op eenzijdige wijzigingen in servicelevels en voorwaarden.

Voorkom technische lock-in

Kies technologie die uitwisselbaar, transparant en beter verplaatsbaar is.

  • Geef prioriteit aan open standaarden en interoperabiliteit.
  • Stimuleer portabiliteit en multi-cloud waar dat helpt.
  • Beperk afhankelijkheid van gesloten ecosystemen.

Versterk kennis en regie

Goede keuzes vragen om vakkennis, duidelijke rollen en sterk leveranciersmanagement.

  • Bouw expertise op over cloud, data, wetgeving en geopolitiek.
  • Breng beleid, inkoop en uitvoering beter samen.
  • Maak afhankelijkheden zichtbaar voor bestuur en uitvoering.
Wat we zeker weten

Feiten en status in één oogopslag

De bron noemt enkele harde gegevens. Die laten zien waarom dit onderwerp urgent is en hoe de beoordeling is opgebouwd.

>70%

van de wereldwijde cloudmarkt is in handen van Amerikaanse aanbieders

Dat vergroot de afhankelijkheid van een kleine groep grote partijen. Voor burgers betekent dit dat de overheid extra scherp moet letten op privacy, continuïteit en zeggenschap.

Aandeel volgens de bron meer dan 70%
Hoge concentratie betekent hoger afhankelijkheidsrisico
Meer spreiding helpt de regie te versterken

De beoordeling rust op 5 vaste dimensies

DICTU wil clouddiensten niet meer alleen op prijs of functionaliteit bekijken, maar ook op soevereiniteit en bestuurlijke grip.

1 Juridisch
2 Data & AI
3 Operationeel
4 Technologie
5 Mens
Deze vijf punten vormen samen het toetsingsinstrument
Wat er nu moet gebeuren

Belangrijkste actiepunten

De bron stuurt aan op een praktische koers: slimmer inkopen, meer kennis opbouwen en bewust kiezen voor oplossingen die de overheid minder kwetsbaar maken.

  • Gebruik het toetsingsinstrument structureel bij selectie en aanbesteding van clouddiensten.
  • Onderzoek per leverancier welke juridische invloed van buiten de EU bestaat.
  • Maak datalocatie, toegang, encryptiesleutels en AI-transparantie expliciet toetsbaar.
  • Neem portabiliteit, open standaarden en exit-strategieën standaard mee in architectuur en contracten.
  • Vergroot de kennispositie van de overheid over digitale autonomie en leveranciersafhankelijkheid.
  • Stimuleer Europese en open-source ecosystemen om alternatieven sterker te maken.
  • Werk rijksbreed samen aan scherpere regie op grote IT-leveranciers.
De belofte

Een overheid die digitaal sterk én zelfstandig is

Als de overheid cloud slimmer beoordeelt en gerichter inkoopt, krijgen burgers meer zekerheid. Hun gegevens blijven beter beschermd. Digitale diensten worden minder kwetsbaar voor buitenlandse druk, technische lock-in of plotselinge uitval. Zo groeit stap voor stap een digitale overheid die innovatief is, maar altijd de publieke regie houdt.