Oorlog dringt door in het dagelijks leven van Russen

Oekraïense aanvallen op olieraffinaderijen zorgen in Rusland voor brandstoftekorten. Samen met hoge inflatie, dure voorzieningen en tekorten aan producten merken steeds meer Russen de oorlog in hun dagelijks leven — terwijl de steun voor de oorlog afneemt.

Wat er speelt

Brandstofcrisis raakt een op de vier tankstations

Russische olieraffinaderijen zijn al maanden doelwit van Oekraïense aanvallen. Daardoor kampt Rusland met brandstoftekorten. Volgens politicoloog en onderzoeker Intigam Mamedov is inmiddels een op de vier tankstations in Rusland getroffen door de brandstofcrisis. Voor veel mensen betekent dit dat ze de auto minder of zelfs helemaal niet meer kunnen gebruiken.

De gevolgen blijven niet beperkt tot benzine. Volgens onderzoeker Gijs Kessler treft de oorlog Rusland "op allerlei welvaartsniveaus": mensen gaan niet meer uit eten en kiezen voor goedkopere supermarkten.

Druk en reactie

Wat er misgaat — en hoe Russen ermee omgaan

Economische problemen stapelen zich op

  • Hoge inflatie, die vooral de middenklasse treft.
  • Tekorten aan hoogtechnologische producten: auto's worden gemaakt "op het niveau van de jaren zeventig" en er zijn geen reserveonderdelen voor treinen en vliegtuigen.
  • De toch al torenhoge rente blijft stijgen en de overheid geeft minder subsidies. Daardoor is onder meer het openbaar vervoer erg duur — lastig als er ook geen brandstof is en veel mensen juist op het ov zijn aangewezen.
  • Op de bezette Krim is de situatie het ernstigst: stijgende prijzen, tekorten, banenverlies in winkels en problemen in de landbouw. Veel Russen moeten er vakanties annuleren door de aanvallen of hevige olievervuiling langs de Zwarte Zeekust.

Aanpassen, wegkijken en cynisme

  • Mensen bezuinigen: minder uit eten, goedkopere winkels.
  • Mogelijk keren veel mensen zich af van de actualiteit en krijgen ze weinig mee van de aanvallen.
  • Er heerst cynisme: Russen weten dat ze worden voorgelogen, maar niet precies waarover, en verwachten weinig van de eigen overheid.
  • Russen zijn gewend aan prijsstijgingen, zoals ook in de jaren negentig gebeurde.
  • Een deel van de bevolking gelooft nog steeds in Poetins verhaal dat Rusland 'bedreigd wordt door het Westen'.
Hoofdthema's

Vier ontwikkelingen die het beeld bepalen

Somberder over de economie

Volgens onderzoeksbureau Gallup vindt 60 procent van de Russen dat de economische situatie door de oorlog is verslechterd. Dat is het hoogste percentage in twintig jaar.

  • Vooral de middenklasse voelt de inflatie.
  • Russen worden "meer en meer geconfronteerd met de oorlog", aldus docent Oost-Europese geschiedenis Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland.

Steun voor de oorlog neemt af

Uit het laatste onderzoek van het Levada Center blijkt dat steeds minder mensen de oorlog steunen. Ongeveer 60 procent is voorstander van vredesonderhandelingen.

  • Mamedov acht dit percentage betrouwbaar: Russen lijken het nut van de oorlog steeds vaker in twijfel te trekken.
  • Ook Kraft van Ermel-Nijland vindt het aannemelijk dat steeds meer Russen oorlogsmoe zijn.

Druk op Poetin groeit

Het vertrouwen in Poetin ligt met 69 procent nog hoog, maar is het laagste sinds het begin van de oorlog. Ook de twee grootste pro-Kremlin peilingbureaus zien zijn populariteit teruglopen.

  • Dalende populariteit, brandstoftekorten en aanhoudende aanvallen zijn volgens Kessler "destabiliserende factoren".
  • Poetin moest de brandstoftekorten erkennen — uitzonderlijk voor de president — om de volgens hem "moeilijke periode" te verzachten.

Kritiek blijft zeldzaam

Openlijke kritiek komt weinig voor. Volgens Kraft van Ermel-Nijland is kritiek "al lange tijd morsdood geslagen"; een echte opstand tegen het regime ziet hij niet gebeuren.

  • Russische militaire bloggers ('milbloggers') uiten wel steeds meer kritiek op hoe Poetin de oorlog aan de bevolking verkoopt.
  • Op sociale media uiten vooral Russen die buiten Rusland wonen kritiek.
  • Ook in de Sovjetperiode, toen vooral de bevolking de rekening van oorlog betaalde, stond niemand op.
Cijfers

De situatie in getallen

Belangrijkste cijfers over de gevolgen van de oorlog

Deze cijfers komen uit onderzoeken en uitspraken van de geciteerde experts en onderzoeksbureaus.

Belangrijkste cijfers over de gevolgen van de oorlog
Cijfer Wat het betekent Herkomst
1 op de 4 Tankstations in Rusland getroffen door de brandstofcrisis Politicoloog Intigam Mamedov
60% Russen die vinden dat de economie door de oorlog is verslechterd — hoogste percentage in twintig jaar Onderzoeksbureau Gallup
±60% Russen die voorstander zijn van vredesonderhandelingen Levada Center
69% Vertrouwen in Poetin — nog hoog, maar het laagste sinds het begin van de oorlog Peilingen (o.a. genoemd door Mamedov)

Let op: alle peilingen moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd. Oorlogsomstandigheden en censuur kunnen de werkelijkheid verdraaien, en de kans is klein dat Russen eerlijk antwoorden op peilingvragen.

Kanttekening

Hoe Russen de oorlog écht ervaren, blijft onzeker

Wat Russen werkelijk van de oorlog vinden, is lastig vast te stellen. Peilingen geven een indicatie, maar censuur en angst om eerlijk te antwoorden maken de uitkomsten onzeker. Daadwerkelijke, openlijke kritiek komt weinig voor. De cijfers hierboven laten dus een richting zien, geen zekerheid.

Wat dit betekent

Groeiende druk, maar geen opstand in zicht

De oorlog is in Rusland geen ver-van-mijn-bedshow meer: brandstoftekorten, hoge prijzen, dure voorzieningen en tekorten aan producten raken mensen op alle welvaartsniveaus. Tegelijk daalt de steun voor de oorlog en staat de populariteit van Poetin onder druk — genoeg om van "destabiliserende factoren" te spreken.

Toch verwachten de experts geen opstand tegen het regime. Kritiek is al lange tijd de kop ingedrukt, een deel van de bevolking gelooft nog in het verhaal van het Kremlin, en veel Russen zijn gewend aan economische tegenslag. Hoe dit zich verder ontwikkelt, is daarmee onzeker: de druk neemt zichtbaar toe, maar wat dat uiteindelijk betekent voor Rusland en zijn leiders valt op basis van de huidige informatie niet te voorspellen.